Yaqin vaqtlargacha biometrik identifikatsiya usullaridan foydalanadigan tizimlarni faqat ilmiy-fantastik kitoblar yoki filmlarda uchratish mumkin edi. Zamonaviy biometriya deyarli o'tgan asrning 70-yillarida kirishni nazorat qilish uchun qo'llanmalardan boshlangan. Dastlabki biometrik tizimlar yuqori darajadagi xavfsizlikni faqat ularga kiruvchi biometrik qurilmalarning yuqori narxi hisobiga ta'minlagan. So'nggi yillarda arzon mikroprotsessorlar va tasvir bilan ishlash uchun ilg'or elektron texnikaning paydo bo'lishi biometrik qurilmalarning narxini pasaytirdi va aniqligini oshirdi.
Har qanday biometrik qurilmaning asosiy funksiyasi — shaxsni aniqlashdir. Kirishni nazorat qilish (Access Control) nafaqat insonning identifikatsiyasini talab qiladi, tizim shuningdek eshikni ochishi, kunning vaqtiga qarab kirishga ruxsat berishi yoki taqiqlashi va zarur bo'lganda signalizatsiyani yoqishi mumkin.
2001-yil 11-sentabrgacha biometrik tizimlar xavfsizlikni ta'minlash uchun faqat harbiy sirlar va muhim tijorat ma'lumotlarini himoya qilish uchun ishlatilgan. Butun dunyoni larzaga solgan terror aktidan keyin vaziyat keskin o'zgardi. Avvaliga kirishni nazorat qilish uchun biometrik tizimlar aeroportlar, yirik savdo markazlari va odamlar to'planadigan boshqa joylarda o'rnatildi. Ko'tarilgan talab bu sohada tadqiqotlar olib borish zaruratini tug'dirdi, bu esa o'z navbatida butunlay yangi texnologiyalarning paydo bo'lishiga olib keldi. Biometrik qurilmalar bozorining rivojlanishi ishlab chiqaruvchi kompaniyalar sonining o'sishiga, yuzaga kelgan raqobat esa ma'lumotlar xavfsizligini ta'minlashning biometrik tizimlari narxlarining sezilarli darajada pasayishiga olib keldi.
Hozirgi vaqtda barmoq izini aniqlash biometrik identifikatsiyaning eng mashhur usuli hisoblanadi. Ushbu texnologiyaning universalligi tufayli u foydalanuvchilarning ishonchli identifikatsiyasi talab qilinadigan har qanday sohada va har qanday masalani hal qilish uchun qo'llanilishi mumkin. Maxsus skaner yordamida olingan barmoq izi raqamli kodga o'tkazilib, avval kiritilgan namuna bilan taqqoslanadi. Bu shuningdek korxona xodimlarini qo'shimcha mayda kalitlar va ruxsat chiplari kabi vositalarni olib yurish yukidan xalos qiladi, ham vaqt yo'qotilishi va noaniqlikka olib keladigan qog'oz-qalam qayd etishdan, sovet davridan qolgan “Tabel jurnallari”dan bir marta va butunlay uzoqlashishga yordam beradi.
Rivojlanish tendensiyasiga muvofiq mamlakatimizda ham allaqachon biznesning turli sohalarida biometrik qurilmalar qo'llanilmoqda va boshqaruv yechimlariga integratsiya qilinmoqda. Bu sohada mamlakatning deyarli 99% korxonalarida boshqaruv dasturini joriy etgan Prospect ERP kompaniyasining ProİD yechimi misol bo'la oladi. Inson Resurslarini Boshqarish tizimi bo'lgan ProİD yechimi kichik biznesdan korporatsiyalargacha har bir davlat va xususiy korxonaning inson resurslarini avtomatlashtirib, qisqa vaqt ichida katta ishlarni amalga oshirish qobiliyatiga ega.
ProİD yechimi tarkibiga kiruvchi “Biometrik qurilmalar” moduli o'z funksionalligi bilan korxona ichida go'yo ishchi hey'atida bo'lmagan ko'zga ko'rinmas xodim rolini o'ynaydi. Aynan shuning uchun biz uni Biometrik xodim deb ataymiz. Uning asosiy majburiyatlaridan biri “Access Control” va “Time Control” kabi muhim omillarni birlashtirib “Access-Time Control” tarmog'ini yaratishdir. Bu tizim yordamida korxonaga kirib-chiquvchi har bir xodim va kelgan mehmonning ro'yxatga olinishi bilan birga vaqt hisobotlarini ham elektron shaklda olish mumkin. Tizim turli sabablarga ko'ra (ta'til, kasallik, xizmat safari, ishdan bo'shash) joyida bo'lmagan xodimlarni aynan rahbariyatning ruxsati bilan “bir martalik” va “doimiy” qabul qiladi. Dasturning o'ziga xos xususiyatlaridan biri ham uning “gapiradigan” tizim ekanligidir. Shunday qilib, ishga kechikishlar yoki ish vaqtidan erta kelishlar (overtime), vaqtidan oldin ketishlar va h.k. kabi har bir harakatni to'g'ridan-to'g'ri bildirishnoma orqali yuborib, har doim kompaniya boshqaruvi bilan o'zaro muloqotda bo'ladi va shuningdek yuborilgan buyruq-signallarga javob sifatida berilgan ko'rsatmalarga muvofiq faoliyat yuritadi.
Biometrik texnologiyalarning qo'llanilishi turlicha: ish joylariga va tarmoq resurslariga kirish, ma'lumotlarni himoya qilish, muayyan resurslarga kirishni ta'minlash va xavfsizlik. Bu texnologiyalar bank murojaatlari, investitsiyalar va boshqa moliyaviy o'tkazmalar, shuningdek chakana savdo, huquq-tartibotni muhofaza qilish, sog'liqni saqlash, ijtimoiy xizmatlar kabi xavfsizlik sohalarida qo'llaniladi.
Biometrik texnologiyalar yaqin kelajakda ko'plab sohalarda shaxsiy identifikatsiya masalalarida ham asosiy rol o'ynaydi. Alohida qo'llaniladigan yoki smart-kartalar, kalitlar va imzolar bilan birgalikda ishlatiladigan biometriya tez orada iqtisodiyotning va shaxsiy hayotning barcha sohalarida qo'llaniladi.




















































